BAĞIMLILIK

Bağımlılık Nedir?

Bağımlılık; bir maddenin tüm kötü sonuçlarına rağmen, karşı konulmaz bir şekilde o maddenin aranmasının, kullanılmasının sürdürülmesidir. Bir hastalık olarak kabul edilen bağımlılığın temelinde genetik yatkınlık yanısıra; model alma, kötü aile ilişkileri, toplumsal ve ekonomik zorluklar, madde alımını kolaylaştıran çevreler hastalığın ortaya çıkmasında diğer nedenleri oluşturabilirler.

Bağımlılık Yapan Maddeler

Burada, okuma kolaylığı amacıyla, bağımlılık yapan onlarca maddeden sadece ülkemizde ve gençlerimiz arasında yaygın olarak kullanılanlarının üzerinde duracağız.

Alkol

İçkinin ölçüsü: 1 kadeh rakı = 1 kadeh şarap = 1 küçük kutu bira

Bunlardan birinden günde iki ölçüden fazlasını içiyorsanız, ciddi bir sorunla yüzyüze olabilirsiniz.

Alkol kişiyi depresyona sokan, çökerten bir maddedir. Düşünceleri, davranışları, refleksleri, solunumu, kalp atım hızını yavaşlatır.

Alkol Alındığında Ne Olur?

Alkolün etkisi şunlara bağlıdır:

·                     Yaşınız, cinsiyetiniz, kilonuz

·                     Alkole karşı kişisel duyarlılığınız

·                     Midenizdeki besinin miktarı ve niteliği

·                     Ne sıklıkta ve ne miktarda içtiğiniz

·                     Ne kadar süredir içiyor olduğunuz

·                     Bulunduğunuz çevre

·                     Alkolden beklentiniz

·                     Alkolle birlikte başkaca ilaç/madde alıp almadığınız

Birçok kişinin “bir tek atınca” gerginliği azalır, içsel engelleri kalkar, daha rahat davranmaya başlar. Bazıları heyecanlanır, coşar; bazılarıysa, çöker ya da düşmanca davranışlar gösterir. İntihar ve yıkıcı davranışlar, suç işlemeye yatkınlık ortaya çıkabilir. Kadınlar alkole erkeklerden daha duyarlıdırlar. Çok miktarda alkol alındığında önce deri kızarır, yargılama bozulur, toplumsal kurallar umursanmamaya başlar. Giderek dikkat bozulur, kas denetimi azalır, refleksler yavaşlar, yürüme bozulur, sarhoşvari konuşma oluşur, görme bulanıklaşır. Çok sarhoş kişide “film kopar”; alkollüyken dediğini, yaptığını anımsamaz. Ayakta duramaz artık, kusar. Daha fazla alınacak alkol miktarlarında bilinç bulanır, kişi komaya  girebilir ve ölebilir.  

Alkol Kullanımının Uzun Süreli Etkileri Nelerdir?

Uzun erimde alkolün size ne yapacağı ne kadar bir süredir ve ne miktarda içiyor olduğunuza bağlıdır.  
Yoğun alkol alımı felç, yüksek tansiyon, kalp yetmezliği için bir risk oluşturmaktadır. 
Uzun süre ve yoğun olarak kullanılan alkol, iştah kaybına, iktidarsızlığa, adet düzensizliğine, vitamin eksikliğine ve enfeksiyonlara yolaçar. Alkol, mide, karaciğer, yemek borusu, meme ve diğer sistemlerde kanserlere yol açar.

Alkolün süregen kullanımı beyin hasarı oluşturarak, bunama, güç ve duyu yitimlerine neden olur. Alkol bağımlılığı sürekli bir depresyon nedeni olup, bu kişilerde intihar olasılığı diğer kişilerden altı kat daha fazladır. 

ESRAR

 (Mariyuana; Ot; Sigaralık; Kubar)

Esrar bitkisi  

Sigaralık esrar (Ot)

Esrar kullanım malzemeleri

Esrarlı kafayla yapılan bir resim

Esrar neye benzer

Sigara tütününe benzer. Rengi yeşilden kahverengiye dek değişebilir. Genellikle “çarşaf” olarak adlandırılan sigaralık kağıda sarılarak sigara gibi içilir. Kimi zaman yiyecek ve içecekler içerisinde de alınabilir.

Esrarın etkisi herkeste farklı olabilir.  Kimi rahatlar, canlanır, konuşkan olur, gülmeye başlarken; kimileri  gerginleşir, bunaltılı, korkulu, şaşkın olur.
Yüksek dozlarda esrar içildiğinde denetimin kaybolması, bilinçte bulanma, gerginlik, kuşkuculuk ve panik hali oluşabilir. Gerçeklikle bağlantının kopması şeklinde varsanısal yaşantılar olabilir.

Esrar kullanımının fiziksel etkileri sonucu gözlerde kızarma, ağız ve boğazda kuruma, soluk borusunda tahriş, soluk borusunda genişleme, iştah ve kalp atım hızında artma, kan basıncında düşme görülür. Esrar, alınan miktara ve bireysel yanıtlara bağlı olarak sersemlik veya huzursuzluk oluşturabilir.

Uzun Süre Kullanılan Esrarın Etkileri Nelerdir?

·        Özellikle akciğer kanseri oluşturabilir.

·        Süregen solunum sistemi hastalıkları oluşturur.

·        İşe, çalışmaya, derslere karşı isteği, güdülenmeyi azaltır.

·        Henüz gizli kalmış şizofreni belirtileri açığa çıkarabilir. Yanısıra, şizofreni belirtilerini kötüleştirir.

·        Kişinin dikkatini, belleğini belirgin olarak bozar ve karmaşık işlemleri yapmadaki başarısını düşürür.

Kokain

Kokain                                             Crak (krek) kokain 

Kokain Nedir?

Kokain uyarıcı bir maddedir. Uyarıcılar kişiyi, uyanık, enerjik yaparlar. Kokain, ayrıca kişiye coşku ve “yükselmiş bir kafa” verir.
Kokain beyaz bir toz halindedir. Bunun sigara gibi içilebilir ve kristal gibi olan formuna krek (crak) kokain adı verilir. Kokainin eroinle karıştırılıp, enjektörle damardan uyguladığı formuna hız topu “speedball” denir.

·         Kokain başta kişiyi enerjik, konuşkan, coşkulu yapabilir. Kişi kendi duygu ve duyularının daha bir farkındadır. Uyku ve açlık gereksinimi azalır. Bazıları rahatlarken, kimileri öfkeli olur. Yüksek dozda; panik ataklar, psikotik belirtiler, yıkıcı davranışlar ortaya çıkar. Nabız, tansiyon, beden ısısı artar.

·                     Uzun süreli kullanımda kan basıncı yükselir, beyin kanaması oluşabilir.

·                     Genç yaşta kalp krizi görülebilir.

·                     Epilepsi nöbetleri oluşabilir.

·                     Aşırı dozda solunum durabilir.

·                     Buruna çekildikçe sinüzit ve burun dokusunda delik oluşturabilir.

·                     Akciğer hasarı yapabilir.

·                     Damardan uygulanması enfeksiyonlara ve ortak enjektör kullanımı AIDS’e yol açabilir.

·                     Ciddi psikiyatrik bozukluklar oluşturabilir.

·                     Uzun süreli kullanımında beslenme sorunları, maddi sorunlar, cinsel sorunlar oluşabilir.  

 Ekstazi

 Ekstazi    Ekstazi tabletleri     Ekstazi tabletleri

·         Ekstazi uyarıcı bir maddedir ve genellikle tabletler halinde satılmaktadır. Farklı şekil ve görüntülerdedir. Üzerlerinde logolar bulunur: Araba, kelebek, süpermen, yonca,.. logoları. Şekeri andırırlar. Genellikle delikanlılar, gençler tarafından eğlence yerlerinde kullanılır.

Düşük dozda ekstazi, kişini kendisini iiyi, enerjik hissetmesine yol açar. Diğer insanlarla daha rahat ilişki kurabilir hale gelir. Özgüveni ve enerjiyi arttırır. Daha yüksek dozlarda dişler sıkılmay başlar, çenede ağrı oluşur. Bu yüzden bazıları ağızlarına emzik alırlar. Terleme, kan basıncında, kalp atım hızında artma, bunaltı, panik ataklar, görmede bulanma, bulantı, kusma ve epileptik nöbetler oluşabilir. Sonrasında uyku, bellek sorunları ve depresyon oluşabilir.

Eğlence yerlerinin kapalı, havasız, sıcak ortamlarında ekstazinin verdiği yüksek enerji ile yorulmak bilmeksizin saatlerce dansedilmekte, beden ısısı yükselmekte, terle kaybedilen sıvı yerine konmadığından, ısı çarpması, sıvı elektrolit kaybı, inme, böbrek ve kalp yetmezliği, epilepsi nöbetleri nedeniyle ölümler olabilmektedir.

Ekstazi ayrıca sarılık ve karaciğer hasarı yapabilir. Beyin hücrelerini öldürerek öğrenme ve bellekv işlevlerinde belirgin bozulmalara neden olabilir.

Roş

Etken maddesi Rohipnol (Rohypnol) olan ve piyasada Diazem, Nervium olarak bilinen ilaç ailesinden olan, kullanıcılar arasında Roş olarak anılan bu madde merkezi sinir sistemi üzerine etkilidir. Bunaltı giderici, uyku verici, kalp ve solunum hızını, düşünceyi yavaşlatıcı bir etkisi vardır. Uygunsuz olarak kullanan kişilerde özellikle cinsel konularda saldırganca davranışlar görülebilir.

Roş alan kişi alkol almamış olsa da sarhoş gibi görünür. İçsel engelleri ortadan kalkar, yargılaması bozulur. Alkolle birlikte alınırsa film kopar ve kişi bu dönemde yaptığını anımsamaz.
 

 Eroin

Uçucular (Tiner, Bali bağımlılığı) 

(Soluduğunuz ya da kokladığınız maddeler beyninizde hasar yapabilir, kalbinizi durdurabilir.)

Solunarak alındığında kişinin duygularında, düşüncelerinde, davranışlarında, algılarında değişiklikler oluşturan kimyasal maddelere uçucular diyoruz. Bir inceltici olan tinerden, yapıştırıcı uhu, bally’ye, deodorantlarımızdan, tüplerimize, çakmak gazlarımızdan, klimalarımızdaki gazlara varıncaya dek günlük yaşamımızda heryerde bulunurlar ve kolayca ulaşılabilir bu maddelere. Hem de çok az parayla. Temel sorun da bu özellikleri olsa gerek: Ucuz, yasal ve ulaşılabilir olmaları.

Uçucuları Kimler Kullanır?

Kullanıcıların çocuğu 10-16 yaş arasındaki çocuk ve ergenlerdir. Bir kısmı bir iki kez denemek amacıyla kullanırken, bir kısmı kullanımı sürdürür. Uçucu kullanımı yoksulluk, okul başarısızlığı, fırsat yokluğu, ev sorunları ve aile bireylerinde yüksek oranda madde kullanım oranıyla ilintilidir.

Bu tür maddeler bir poşet içerisine konulup solunabileceği gibi, üstüpü gibi bir beze emdirilerek de solunabilir.

Solunan uçucular akciğerler yoluyla, doğrudan kana ve hemen beyne ulaşır. Etkisini hemen gösterir. Yarım saat igibi bir sürede de etkileri geçer. Etkisi alkle benzer. Başta uyarılabilirler, sonra uykuya geçerler. Canlı fanteziler oluşturabilir. Özgüvenleri artar; kendilerini havai, terellli hissedebilirler. Görmede bulanma, bulantı, sersemlik, öksürme, sarhoşvari yürüme, reflekslerde yavaşlama, ışığa karşı artmış duyarlık oluşur.  Sanki bir rüyada gibi olabilirler. Varsanılar oluşabilir.

Uzun süre uçucu kullananlarda ciddi psikiyatrik sorunlar; kalp, böbrek, akciğer, böbrek, beyin, kemik iliği, kas dokusu harabiyeti, kalıcı işitme kaybı oluşabilir.

Çocuğum Madde Kullanıyor mu?

Madde kullanımının giderek yaygınlaşması ve maddeyle tanışma yaşının düşmekte olması nedeniyle, anne-babaların bu konuda kaygı duyması anlaşılabilir bir durumdur. Aşağıda, bir kişinin madde kullandığına işaret edebilecek bazı belirtiler sıralanmıştır. Ancak, bilinmelidir ki, bu belirtiler, o kişinin kesinlikle madde kullanıyor olduğunu göstermez; sadece, bu konuda kuşkulanılması gerektiğini düşündürür. Ayrıca, sayılan belirtilerin bir kısmının ergenlik döneminde doğal olarak görülebileceği ve çok sayıda belirtinin olmasının, yalnızca bir madde kullanımının değil; belki de, altta yatan başka bir ruhsal sorunun işareti olabileceği de unutulmamalıdır.

Eğer ciddi olarak madde kullanıldığından kuşkulanıyorsanız, çocuğunuzla açık, içten, yargılayıcı olmayan bir tutumla konuşmayı deneyin. Bu konudaki duygu ve düşüncelerinizi, kaygılarınızı yalın bir dille belirtin. Suçlayıcı, sorgulayıcı bir tutum takınmayın. Sevginizi ifade etmekte ketum davranmayın. Kendisinin her durum ve koşulda yanında olduğunuzu, gerektiği taktirde bir uzmana birlikte başvurabileceğinizi belirtin. Soğukkanlı olun. Çocuğunuzun madde kullanıyor olması üzücü olsa da, dünyanın sonu gelmedi henüz! Unutmayın ki, bu konuda çeşitli tedavi olanakları mevcuttur.

Olası Madde Kullanımına Dair Belirtiler

n      Yorgunluk

n      Süregiden sağlık sorunları

n      Kızarmış gözler ve donuk bakışlar

n      Sürekli öksürük

n      Kişilik değişimi

n      Ani duygudurum değişiklikleri

n      Öfke

n      Sorumsuz davranışlar

n      Kendilik değerinde azalma

n      Yargılamada bozulma

n      Depresyon ve genel bir ilgi kaybı

n      Aile içi tartışmaların artması

n      Kuralların çiğnenmeye başlaması

n      Aileden uzaklaşma

n      Okula ilginin azalması

n      Olumsuz tutumlar

n      Başarının düşmesi

n      Devamın azalması

n      Okulu kırma

n      Disiplin sorunları

n      Aile ve okulla pek ilgisi olmayan yeni arkadaşlar

n      Yasal sorunlar

n      Sıradışı giyim-kuşam ve müzik tercihleri

Çocuğunuzda alkol veya madde kullanımından kuşkulanıyorsanız, başta bu konuyu konuşmaktan kaçınabilirler; acele etmeyin. Bu konuyu konuşurken diğer aile bireylerinin desteğini alın. Yeterli olmuyorsa, bir profesyonelle görüşün.

1.       Konuyu ele almak için uygun ve yeterli bir zaman ayırın. Konuya ilgili tüm aile bireylerini dahil edin. Herkesin sakin olduğu ve görüşmenin kesintiye uğramayacağı bir saati seçin. Kızgın olduğunuz, ya da alkollü olduğunuz anlar konuşmak için uygun zamanlar değildir.

2.       Çocuğa endişenizi ve kendisiyle gerçekten ilgilendiğinizi açık yüreklilikle bildirin.

3.       Genel ifadelerden, imalardan, dokundurmalardan ziyade, somut, olan olaylar üzerinden konuşun.

4.       Kulanımından emin değilseniz, itham edici olmayın; açıkça kullanıp kullanmadığını sorun.

5.       Madde kullanımının aile bireyleri üzerindeki üzerinde nasıl bir etkide bulunduğu yorumunuzu bildirin.

6.       Destek verin. Değişim istiyorsa, yardım için hazır olduğunuzu bildirin.

7.       Güvendiğiniz bir aile üyesiyle sorunu paylaşın, tartışın, yardım alın.

8.       Bulunduğunuz şehirde kimlerden, hangi hastanelerde, hangi uzmanlardan yardım alacağınızı öğrenin.

9.       Kişi konuyu konuşmak istemese de, yardım istemese de, yılmayın, vazgeçmeyin. Başka bir zaman, konuşmanın da yardımın da başka bir yolu olabilir...

Aile bir bütündür. Çözüme herkesi dahil edin. Güçlerinizi ve yetilerinizi birleştirin.

·         Sorunu görmezden gelmeyin. Olabildiğince çabuk sorunla yüzleşin.

·         İlgili herkesi çözüme dahil edin. Akıl akıldan üstündür. Önemli her hususu herkes bilmelidir.

·         Geniş bir bakış açısından bakmanız gereklidir. Sorunu küçümsemeyin, ama abartmayın da.

·          Diğerlerini dinlemeyi bilin. Farklı bir ses gelebilir.

·         Herkesin buluşması gereken ortak noktaların gerçekçi ve ulaşılabilir hedefler olması gerekir. Acele etmeyin. Herkesin hızı farklıdır.

·         Sabırlı olun. İşler her zaman yolunda gitmeyebilir. Yine de siz doğruyu yapmaya çalışın.

·         Geçmişte ailenizin sorunları nasıl çözmüş olduğunu bir anımsayın ve oradan dersler çıkarın.

·         Aile değerlerinizi, kurallarınızı, amaçlarınızı korumaya çalışın.

·         Ailenize güvenin. Ama sorunu aile içerisinde çözemiyorsanız, dışarıdan yardım almaktan utanmayın.

·         Bir sorunu başarıyla sonuçlandırdığınızda tüm aile ödülü haketti demektir; bir akşam dışarıda yemek yemeye ne dersiniz?

Başvurulacak Yerler

İzmir ve çevresinde yaşayanların bilgilenme ve tedavi için başvurabilecekleri kişi ve kurumlar:

Öncelikle, bir erişkin psikiyatristine veya çocuk ve ergen psikiyatrisi uzmanına başvurabilirsiniz.

Daha ileri bir değerlendirme ve tedavi içinse;

 İzmir Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi Psikiyatri Kliniği

 Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri Anabilim Dalı,

 Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri Anabilim Dalı,

 Manisa Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Hastanesi’nde bağımlılık konusunda çalışan uzman hekimlere ulaşabilirsiniz.